Ślonski Polski

Ślonski łobyczaje

fot. Radosław Kaźmierczak
fot. Radosław Kaźmierczak

Pisali my sam już o ślonskich mianach i  ślonski godce, czyli ło tym, co momy inksze, takie fest nasze. Do tego wszyskigo idzie dociepnyć jeszcze ślonski łobyczaje. Napisza Wom pora przikładów, co my sam na Ślonsku momy, a czego ni ma kaj indzij.

Kołocz i łobiod

Taki piyrszy z ranta to mi po łepie depce ślonski, weselny kołocz. Łobdzielo sie nim przed weselym niy yno gości, kerzi bydom na weselnym fajerze, ale tyż dowo sie go somsiadom, kamratom, przocielom. Młodo para abo hohcajcfatry  obchodzom z nim pora dni przed ślubym. Na zicher musi to być paketek kołocza z syrym i makiym, pieczonym w doma abo piekarni, nigdy kupowanym w sklepie!

A co Ślonzoki jedzom w niedziela na łobiod? Kedyś było niy do pomyślynio, że może być co inkszego niż nudelzupa, a na drugi rolada, czorne kluski (abo gumiklyzjy) z zołzom, no i modro kapusta (z zeskwarzonom szpyrkom, japkiym i cebulom, zaprawiony łoctym), abo tyż z modrej, yno że dymfowanej. Oma na to godała dymfkraut. Terozki już młodzi niy trzimiom sie tego niedzielnego mustru. Jedzom roztomańte pultki.

Yno gyburstag

Na Ślonsku żodym tyż niy winszuje se w imiyniny yno na gyburstag. Pewniykiym to je z tradycji nimieckij, bo tam tyż sie obchodzi yno geburstagi. Wyjontkiym je dziyń św Barbory, patronki górników. Wtedy sie fest świyntuje. Ale najsamprzod idzie sie rano do kościoła na Mszo, podziynkować św. Barborze za opieka na dole i prosić o dalszo. Potym dopiyro hajery a i rodziny fajerujom, czy to doma czy tyż we szynku.

Na Ślonsku pieronym uroczyście łobchodzi sie 50-ty gyburstag. Abraham – bo tak sie na tyn gyburstag godo, je praje tak samo fest fajerowane jak weseli. Je i dużo jodła, picio, gebeków i szpajzów moc. Je muzyka i tańcowani.

Inksze łobyczaje

Istny Ślonzok jak wito dziołcha, czy tyż baba niy cmoko jom w rynka yno wyciongo swoja na przywitani, a baby miyndzy sobom tyż niy dowajom se kusika w lica. To tyż sie już zmiynio, bo terozki sie widzi jak młode dziołszki sie tak po gymbie cmokajom.

Zolycki za umrzitych no i na jaki juble dowo sie na Mszo jak w całej Polsce. Yno że na łofiara na około łołtorza to sie depce yno u nos. Kożdy przed Przenajświynszym klynko, potym całuje Ponbóczka i wciepuje klepoki do koszyka.

Tak to widzicie roztomili, na tym naszym Ślonsku wyglondo. Pewniykiym, jak zowżdy to bywo napiszecie pod spodkiym jaki Wy znocie łobyczaje czy tyż tradycje. Czekomy!

fot. Radosław Kaźmierczak
fot. Radosław Kaźmierczak

Pisaliśmy już tutaj o śląskich imionach, osiedlach, o śląskiej mowie, czyli o tym, co mamy inne, takie naprawdę nasze. Do tego wszystkiego można dorzucić jeszcze śląskie obyczaje. Napiszę Wam kilka przykładów jakie tutaj na Śląsku mamy, a czego nie ma nigdzie indziej.

Kołacz i obiad

Taki pierwszy z brzegu to po głowie mi chodzi śląski, weselny kołacz. Obdziela się nim przed weselem nie tylko gości, którzy będą na weselnej zabawie, ale też daje się go sąsiadom, znajomym i dalszym krewnym. Młoda para albo rodzice nowożeńców obchodzą parę dni przed ślubem. Z pewnością musi to być paczka kołacza z serem i makiem, pieczonym w domu albo piekarni, nigdy kupowane w sklepie!

A co Ślązacy jedzą w niedzielę na obiad? Kiedyś było nie do pomyślenia, że może to być coś innego niż rosół z makaronem, a na drugie rolada, czarne kluski z sosem no i czerwona kapusta (z podsmażonym boczkiem, jabłkiem i cebulą, zaprawionej octem), albo też z czerwonej, tyle że duszonej. Babcia na to mówiła „dymfkraut”. Teraz już młodzi nie trzymają się tego niedzielnego szablonu. Jedzą różne ciapki.

Tylko urodziny

Na Śląsku żaden też nie składa życzeń imieninowych tylko urodzinowe. Zapewne to jest z tradycji niemieckiej, bo tam też się obchodzi tylko urodziny. Wyjątkiem jest Barbórka, która jest patronką górników. Wtedy się mocno świętuje. Ale najpierw idzie się rano do kościoła na Mszę, podziękować św. Barbarze za opiekę na dole i prosić o dalszą. Potem dopiero górnicy, a i rodziny świętują czy to w domu czy to w karczmach piwnych.

Na Śląsku bardzo uroczyście obchodzi się 50-te urodziny. Abraham- bo tak się na tę rocznicę urodzin mówi, jest prawie tak samo obchodzone jak wesele. Jest i dużo jedzenia i picia. Jest muzyka i tańce.

Inne obyczaje

Prawdziwy Ślązak jak wita dziewczynę czy też kobietę nie całuję ją w dłoń, tylko wyciąga swoją na przywitanie, a kobiety między sobą nie całują się w policzki. To też się już zmienia, bo teraz się widzi jak młode dziewczyny cmokają się po twarzach.

Modlitwy za zmarłych no i na jakieś uroczystości daje się na Mszę jak w całej Polsce, tyle że na ofiarę na około ołtarza to chodzi się tylko u nas. Każdy przed Przenajświętszym klęka i całuje Pana Boga na krzyżu i wrzuca pieniądz do koszyczka.

Tak to widzicie moi mili na tym naszym Śląsku wygląda. Zapewne jak zawsze to bywa napiszecie pod spodem jakie Wy znacie obyczaje i tradycje. Czekamy!

Tekst:
Zuzia Karwot

Co byś na to pedzioł?

fot. Szymon Król

Skond sie wziyna rajza

Rod rajzujecie po cołkim świecie? Wrócili żeście z feryji i chcecie se powspominać? Dopiero sie wybierocie na jako rajza? Toż to je artikel dlo Wos!

WIYNCYJ »

fot. Radosław Kaźmierczak

Swojski buchty

Tyn, kierego bawiła starka w doma zawdy zno smak prawdziwych buchtów. Som jeszcze buchty, kiere sie pamiynto z przedszkola. Ale to niy było to samo, co wyrobiane w doma przez stareczka i z wielkigo przonio.

WIYNCYJ »