Made in Stalinogrōd

fot. Szymon Król
fot. Szymon Król


Ludzie mogōm sie Wos pytać ô roztomajte rzeczy. Na jedne pytania poradzicie gibko ôdpedzieć, z 
inkszymi bydziecie mieć ciynżyj. Tedy ôwdy pytajōm sie mie na trefach autorskich skōnd je moja familjo. Zdowo sie Wom, co to je nojbardzij ańfachowo rzecz na świecie, pra? Jo wtynczos godōm, co jo żech prziszōł na świat we Katowicach-Bogucicach (chocioż na mojij nec-zajcie, bez cufal, stoji, co urodziyłech sie we Bytōmiu, nale to ino skuli tego, co webmajster sie chachnōł i ôd sztyrech lot niy mo czasu, coby to pomiyniać). „To Waszo cōłko familjo je ze Katowic?”, pytajōm sie wtynczos, a jo godōm: „Ja. Fater prziszōł na świat we Szopiynicach, a mama we Stalinogrodzie”.

Przemianowali Katowice na Stalinogród.

Umicie sie forsztelować te reakcyje? Ślōnzoki zaroz spokopiōm, nale cudze szczylajōm maszketne afy. Ze Szopiynicami to jeszcze idzie gibko wyerklerować: było to inksze miasto, kere dokuplowali to „dzisiej-metropolii” dziepiyro we 1959. Nale co je louz z tym Stalinogrodym? Abo ôn je jaki pōł-Rus? Coby to wyerklerować, muszymy przekludzić sie na chwila do ćmawych lot piynćdziysiōntych… Maszketnych gyszichtōw mocka mieli my sam na Ślōnsku, nale ciynżko znojś drugo egal maszketno. Napoczło sie to we 1953, kej Zefel Stalin, jedyn z nojbardzij lagramynckich gizdōw, jakich znōł tyn świot, przekludził sie na tyn inkszy. We tamtych ćmawych czasach mało fto godōł, co chciōł, a wiynkszoś godała to, co im kozali. Beztōż borok Gustaw Morcinek (ja, ja, tyn ôd „Łyska”) musiōł pedzieć „w imiyniu Ślōnzokōw”, coby przemianowali Katowice na Stalinogrōd. Kej dzisiej ô tym czytōmy, widzymy, co ludziōm wtynczos richtiś prało na dekle. Poradzicie sie spokopić tych wylynkanych borokōw, kere gibko richtujōm tysiōnce tabulek, wegwajzerōw i sztymplōw, coby na drugi dziyń rano wszysko było fertiś?

fot. Szymon Król
fot. Szymon Król


Ślonzoki mieli kajś pofyrtane idyje.

Polske komunisty niy piyrszy roz wtynczos miyniali nōm miana. Ôziym lot przōdzij, na masowo skala, przerobiali Alfrydōw, Gerhatōw, Trudy i Trauty na Janōw, Władysławōw, Czesławy i Janiny. Wiynkszoś Ślōnzokōw miała kajś te pofyrtane idyje. Choby we auswajsie stoło „Władysław”, a na banhofie „Stalinogrōd”, to i tak jechało sie z byzuchym, choby piyrwyj, do ujka Alfryda do Katowic. Niyftorym niy było ganc egal. Trzi mode frelki, znerwowane skuli frechowności komunistōw, napoczły klajstrować plakaty i rozciepować antykomunistyczne papiōry, aże chyciła je milicjo i zawarli je za „antypolske zbrodnie”.

Nazod Katowice.

Zouwizou, trzi lata niyskorzyj Stalinogrōd przemianowali nazod na Katowice, nale prawie wtynczos, jeszcze we Stalinogrodzie, urodziła sie moja mama. Made in Stalinogrōd. Dzisiej niy roz sie z tego chichrōmy, nale tak po prowdzie, to niy ma sie z czego śmioć. Cōłke szczynście, co i wtynczos i terozki znodli sie ludzie, kere mieli ôpowoga sie ôdezwać, kej jakiś ptok bez pomyślunku zmiynio miana ludziōm i placōm, ino skuli tego, co bez cufal mo kōncek władzy. Padocie, co dzisiej już niy ma aże takich iptōw? Richtiś?

Tekst:
Marcin Melon

Co byś na to pedzioł?

fot. Radosław Kaźmierczak

Swojski buchty

Tyn, kierego bawiła starka w doma zawdy zno smak prawdziwych buchtów. Som jeszcze buchty, kiere sie pamiynto z przedszkola. Ale to niy było to samo, co wyrobiane w doma przez stareczka i z wielkigo przonio.

WIYNCYJ »