Skond sie wzion familok?

fot. Szymon Król
fot. Szymon Król

 

Wynokwianie Kadłubka – czyńść 43.

Czerwono z czerwonyj cegły chałpa możesz trefić na Ślonsko wszyndzie. Nikerym sie ta chałpa podobo, a nikerzi sie gorszom, jak jom widzom. To je prowda: taki familhaus to ni ma tera szczyt pjynkna. Ale downij były to gryfne domy, w kerych mjyszkało pora familji. I te familje były jak jedna wielko familjo. I miały spólny plac, spolne chlywiki, spolno klopsztanga i spolny hasiok. Wadziły sie ze sobom i przały se fest. Jak to kożdo familjo: roz dobrze, roz źle ludziom sie wjedzie. Familjo to je symbol – czy sie nom to podobo, czy niy – symbol ślonskij spolnoty. Niy była to yno ślonsko spolnota mjyszkaniwo. To było coś wjyncyj. Bo w familok to był los, życie, pokolynia, ciynżko robota, haje, kere było słychać na cały plac, bez łokna, radość, śpjyw, rodzynie sie i ujmyranie. Rzykanie było słychać i pjeroniynie.

Kożdy sie znoł.

Kożdy sie znoł i kożdy wiedzioł, że może we familoku być tym, kim je. Bo we familoku udować sie kogoś inkszego niy dało. Familok wonioł tym, co warzili ludzie w doma. Fanzolowka warziła staro Krymerowo i kożdy wiedzioł, że ta fanzolowka to je wyśmjynite danie. A staro Krymerowo czynstowała kogo sie yno dało fanzolowkom, bo zawsze nawarziła tego za dużo . Niy skuli tego, że nie znała sie na warzyniu, yno skuli tego, że chciała sie z kożdym podzielić. Co by kożdy posmakowoł i pedzioł: „Pani Krymerowo, wy to robicie fanzolowka nojlepszo na śwjecie”. I to stykło. Kożdy wyłaził łod nij naćkany.

Tesno za familokami.

Tesno je kożdymu, co downij mjyszkoł we familoku, a tera mjyszko w jakijś inkszyj nowoczesnyj chałpie. Tak sie zdowo, że lepij, jak człowiek mo swoje tajymnice. Ale to nie ma prowda. Lepij, żeby człowiek mioł oparcie w inkszych ludziach i wiedzioł, że ni ma som na tym śwjecie. A familok uczył cie jednego: ni ma żeś som, cały czos wachyje cie twoja familokowo rodzina i nic ci sie złego niy stanie. Bo my – ludzie z familoka – zawsze my som razym.

Pod klopsztangom.

A pod klopsztangom godało sie o wszyjskim. O polityce, o tym, że Staniczka wziyni do wojska, o tym, że Hyjdla zaś mo nowego szaca. Abo o tym, że Ponboczek poradzi sie ulitować nawet nad tym ochlaptusym Alojzym i tera mo dobro robota i przestoł łazić do szynku.

Familokiem je cołki Ślonsk.

„Familok” to je „dom wielorodzinny”. Z tego ta nazwa sie bjere. Takim familokym beztoż je i cały Ślonsk, i cało Polska, i cały świat. Mjyszkomy dalij we familoku, w srogim familoku świata nos wszyjskich. I niy bydymy sie przekludzać. Mogymy sie powadzić, faca mogymy tymu abo tymu, ale ni ma niynawiści. Te czerwone cegły to je znak, że sie kochomy familokowym wjecznym przimierzym. I ta kożdo czerwono cegła je śwjynto.

Prof. Uś dr hab. Zbigniew Kadłubek – rezkiruje Katedrom Literatury Porównawczyj. Je filologiym klasycznym, eseistom i tłumaczym. Pisze tyż po naszymu, dejmy na to „Listy z Rzymu” abo „Promytyojs przibity”.

Tekst:
prof. UŚ dr hab. Zbigniew Kadłubek

Co byś na to pedzioł?

fot. Szymon Król

Skond sie wziyna klopsztanga?

Kiej sie zastanawiocie kaj sie downiyj na Ślonsku łozprawiało na roztomajte temat, łod wspominków po polityka to momy dlo Wos łodpowiedź! Przi klopsztandze!

WIYNCYJ »

fot. Radosław Kaźmierczak

Swojski buchty

Tyn, kierego bawiła starka w doma zawdy zno smak prawdziwych buchtów. Som jeszcze buchty, kiere sie pamiynto z przedszkola. Ale to niy było to samo, co wyrobiane w doma przez stareczka i z wielkigo przonio.

WIYNCYJ »