Ślonski Polski

Ślonski savoir-vivre

fot. Dominika Kochanecka

Na zicher słyszeliście już mocka roztomajtych berow i bojkow ło Ślonsku i Ślonzokach. W kożdy bojce jest ponoć trocha prowdy, ale miarkowali my se, czy wiycie aby, co śmicie robić, a czego niy, jak już przijedziecie na byzuch do takigo richtig hanysa. Wiycie? Jak niy, to trefiliście tam, kaj trza, to je do nos, a że momy terozki gynał tyn czas, że sie rajzuje bele kaj, to możno mocie we planach przijechać na Ślonsk. Tego wom żodyn rechtor niy powiy co my, beztoż czytejcie i spamiyntejcie. Na jednym zdaniu pokożymy wom, jak na zicher niy zrobić se gańby na gościnie we tym naszym landzie.

Weź se to po leku!

Terozki dejcie pozór!. Jak przidziecie do hanysa, to może być tak, że łon wom powiy tako: „Sebuj sam te charboły na tym tricie, bo mi namarasisz, a jo żech niydowno tepich klupoł, a do  klopsztangi musza tyrać aż trzi ajnfarty dali! Nojprzod sie sebuj, a potym poć pomaszkecić.” Tak po prowdzie, to weźcie se to po leku. Niy myście se zarozki, że łon wom ubliżo, abo fulo choby gupielok. Udowejcie, że wszysko rozumicie, a jak niy spokopicie nic, to padejcie „ja, mhm” i wszysko pódzie z górki. Niy myście tyż, że łon wom wiyszo nudle na uszy, abo je frechowny bo wom koże włazić po bosoku. Niy, łon ino je szczyry. To spamiyntejcie – hanys wom powiy wszysko prosto z mostu, niy bydzie cyganił. Beztoż niy ciepcie fochym, jak to godajom dzisioj mode ludzie, niy nerwujcie sie zarozki, ino kiwejcie gowom, że ja, zgodzocie sie.

Niy fulej!

Ale tyż niy śmicie hanysowi godać gupot, bo jak bydziecie fulać jak potuczyni, to hanys sie umi znerwować. Bezto niy godejcie mu, żeście sie łoblykli biołe zoki i niy wleziecie bez szczewikow, boście słyszeli, że u nos to ino maras i kurz! Możno i momy zamiast gór hołdy, a nad nami wisi durch naszo ślonsko mgła, ale w doma to Ślonzok mo glanc, a co dopiyro na fajer! Jak somżeście starsi niż wasz gospodorz, to może wom pedzieć zamiast „sebuj” to „sebujcie sie”, choby wos było dwóch. Niy rwijcie se wosow z gowy kombinujonc, czy łon już łobalił halbka i widzi podwójnie – na Ślonsku sie do starszych godo „za dwoje” i tak tyż wy do łonych godejcie!

Maszkeć co dowajom!

No i łostatnie, nojważniyjsze – kejżeście som na byzuchu u hanysa to jydzcie. Jak już ściepniecie ty charboły to sie siednijcie i pomaszkećcie. Egal czy wom dowajom szałot, czy leberwuszt – jydzcie! Bo jak sie wto dowiy, żeście u hanysa niy pojedli, to mu zrobicie gańba jak som pieron, a wos bydom mieli za rozbestwionych auslyndrow!

I tak na wartko, bo możno już jednom szwajom somżeście na byzuchu – cobyście lepi spamiyntali – udowejcie, że wiycie ło co idzie jak godajom blank po ślonsku, niy łobrażejcie sie jak panocki ło bele co, niy fandzolcie gupot, starzikom godejcie za dwoje i jydzcie! No, to terozki życzymy wom gryfnego fajrowanio!

fot. Dominika Kochanecka
fot. Dominika Kochanecka

Pewnie słyszeliście już mnóstwo rozmaitych historyjek o Śląsku i Ślązakach. W każdej bajce podobno jest trochę prawdy, ale zastanawialiśmy się czy wiecie, co możecie robić, a czego nie, przyjeżdżając w odwiedziny do prawdziwego Ślązaka? Wiecie? Jeśli nie, to trafiliście tam, gdzie trzeba, czyli do nas, a że lato to czas podróży do różnych miejsc, to może ktoś z was planuje przyjechać na Śląsk. Tego co możecie, a czego nie, nie powie wam żaden nauczyciel, dlatego czytajcie i zapamiętajcie. Pokrótce wytłumaczymy wam, jak nie narobić sobie wstydu przyjeżdżając w gości do naszego regionu.

Tylko spokojnie!

Teraz uważajcie. Odwiedzając Ślązaka może być tak, że powie wam on: “Zdejmij buty i zostaw je na wycieraczce, bo mi nabrudzisz w mieszkaniu. Niedawno trzepałem dywany, a do trzepaka muszę iść aż trzy bramy dalej. Najpierw zdejmij buty, a potem chodź zjeść coś dobrego”. Potraktujcie to z przymrużeniem oka. Nie myślcie sobie, że Ślązak was obraża albo wygaduje głupoty. Przytakujcie, a jeśli nic nie rozumiecie, to powiedzcie tylko “Ja, mhm” i wszystko pójdzie gładko. Nie myślcie też, że was okłamuje albo jest bezczelny, bo każe wam chodzić boso. Nie, on jest po prostu szczery. Pamiętajcie – Ślązak powie wam wszystko z mostu, nie będzie was okłamywał. Dlatego nie strzelajcie focha, jak to mówią dziś młodzi ludzie, nie denerwujcie się od razu tylko kiwajcie głowom że tak, owszem, zgadzacie się.

Nie gadaj głupot!

Pamiętajcie jednak o tym, by nie opowiadać bzdur, bo jak będziecie wygadywać głupoty, to się Ślązak może zdenerwować. Dlatego nie mówcie mu, że ubraliście białe skarpety i nie wejdziecie bez butów, bo usłyszeliście, że u nas to tylko brud i kurz. Może i mamy hałdy zamiast gór, a ponadto unosi się nad nami śląska mgła, ale w domu Ślązak ma wysprzątane na tip-top, a co dopiero na święto! Jeśli jesteście starsi niż osoba, która was gości, to możecie usłyszeć “zdjemijcie” zamiast “zdejmij”, jak gdyby oprócz was stał obok ktoś jeszcze. Nie rwijcie sobie włosów z głowy kombinując, czy przypadkiem gospodarz nie opróżnił już butelki wódki i widzi podwójnie – na Śląsku do starszych osób mówi się “za dwoje”, i wy też powinniście się tak do nich zwracać!

Jedz co podają!

No i ostatnia, najważniejsza rzecz – jeśli jesteście w gościnie u Ślązaka, to jedzcie. Jak już zdejmiecie buty to usiądźcie przy stole i przekąście coś. Wszystko jedno, czy serwują wam sałatę czy pasztet – jedzcie! Bo jeśli się ktoś dowie, że się u Ślązaka w gościnie nie najedliście, to narobicie mu okropnego wstydu, a was będą postrzegać jako rozbestwionych cudzoziemców!

I tak na szybko, bo może jesteście już jedną nogą w odwiedzinach – żebyście lepiej zapamiętali – udawajcie, że wiecie o co chodzi, kiedy rozmowa toczy się po śląsku, nie obrażajcie się jak panicze o byle co, nie wygadujcie bzdur, starszym ludziom mówcie za dwoje i jedzcie! No, to teraz życzymy wam udanego świętowania!

Tekst:
Dominika Kochanecka

Co byś na to pedzioł?

fot. Szymon Król

Skond sie wziyna rajza

Rod rajzujecie po cołkim świecie? Wrócili żeście z feryji i chcecie se powspominać? Dopiero sie wybierocie na jako rajza? Toż to je artikel dlo Wos!

WIYNCYJ »

fot. Radosław Kaźmierczak

Swojski buchty

Tyn, kierego bawiła starka w doma zawdy zno smak prawdziwych buchtów. Som jeszcze buchty, kiere sie pamiynto z przedszkola. Ale to niy było to samo, co wyrobiane w doma przez stareczka i z wielkigo przonio.

WIYNCYJ »