Skond sie wziyna ryma?

fot. William Brawley
fot. William Brawley

Wynokwianie Kadłubka  czyńść 27.

Jak przidzie podzim, robi sie wczas cima i zaczyno kidać dyszcz. Kido tak fest, że paryzol niy pomogo. Wtedy ryma mo kożdy. Ni ma takigo, coby ni mioł rymy. Mogesz, czowieku, jeść knobloch, mogesz pić kwaska z kiszonyj kapusty, pić tyj z echinacei, mogesz łykać witamina C (cało gość łoroz!), mogesz wynokwaiać – rymy i tak dostaniesz.

Kichol do ksiożek i sie kuruj

Ryma to ni ma ciynżko niymoc, ale nikerzi skuli rymy niy wyłażom z chałpy, leżom w prykolach i czytajom ksionżki. Nojlepi sie lyczy ryma w betach i w czasie czytanio. Som tak robia – beztoż wiym, co godom. Kożdy by chcioł, żeby ryma mu przeszła jak nojdrapcij. A jo niy. Ciesza sie, że mom ryma pora dni, nojlepi cały tydziyń. Ryma pomogo trocha pomyśleć nad światym.
Som tacy, niy byda ich sam mianowoł, co łażom z rymom do roboty. Ciompy lecom im z kichola, sznupy majom czyrwone, a godajom: Niy, nic sie niy stało, to mi przyńdzie. W dodatku zapomnieli z doma taszyntucha. Psikajom na laptopy i inkszych ludzi. Co za brak kultury! Chorkajom i udowajom, że nic im ni ma. O, ludzie, trocha szocunku! Zostońcie sie z rymom w doma! Ryma wom sie przido.

Ryma w Rzymie

Ale skond sie wziono to gryfne słowo „ryma”? Ślonske słowo „ryma” je z czeskigo „rýma“. To jest pewne. Ślonzoki i Czechy (tak samo jak Hiszpany) wziyni te słowo z łaciny. To możno jest skrót – tak myśla – od łacińskigo terminu medycznego abo „rhinitis catarrhalis“. Wto wiy? Możno wprzody godało sie niy „ryma“ – yno „ryna“. Coby sam niy pedzieć: jedni zostali przi rymie, inksi przi katarze.
Ale „ryma“ mo pochodzynie fest poważne. Downiyjsze od greckigo. Bo pochodzi od indoeuropejskigo rdzynia SRU, w kerym mieści sie kożde płyniyńcie, upływanie, locie sie wody. Od kerego wzion sie „Strom” (po nimiecku rzyka), rytm i rym, a nawet Roma (czyli Rzym). I „Rhein”, to jest Ryn. Ja, kożdy wolołby mieć ryma w Romie. Toć! Ale jak już mocie ryma i do Italiji żeście niy pojechali, to łostońcie w chałpie. Lyczcie sie. Bo zaczniecie charlać i bydzie coroz gorzi. Heraklit z Efezu pedzioł roz: Panta rhei– wszyjstko płynie. Zgodzomy sie z nim. Ale, panie Heraklicie: Bele niy z nosa! Bele niy z nosa!

Prof. Uś dr hab. Zbigniew Kadłubek – rezkiruje Katedrom Literatury Porównawczyj. Je filologiym klasycznym, eseistom i tłumaczym. Pisze tyż po naszymu, dejmy na to „Listy z Rzymu” abo „Promytyojs przibity”.

Tekst:
prof. UŚ dr hab. Zbigniew Kadłubek

Co byś na to pedzioł?

fot. Jeff Weese

Gody bez haje

Kiej sie cołko familijo trefi pospołu bez Gody, to zawdy je ło czym godać. Tymatów do łosprowki je moc, pra. Ale som taki, ło kierych lepij niy łozprawiać, bo idzie se fest zaszkodzić, abo gorzyj jak potym je haja.

WIYNCYJ »

fot. Iwona Łach

Szałot

Jak Ci wto powiy na Ślonsku, że by zjod szałot, to sie go spytej ło co mu sie rozchodzi. Bo po piyrsze szałot to je inaczyj sałata tako zielono a po drugi to je tyż sałatka ino, że z kartofli i inkszych gymizów.

WIYNCYJ »